Bölüm 2: Aynalar ve Kullanım Alanları Konu Özeti 2

Kitap Kategori: 

Aynalar ve Kullanım Alanları

Günlük yaşamımızda sıklıkla kullandığımız eşyalardan biri ayna. Peki ilk aynalar nasıl yapılmış? Çeşitleri neler? Hangi amaçlarla kullanılıyor?

İlk aynalar MÖ 6000’li yıllarda Anadolu’da yapılmış. Ancak bunlar günümüzde kullanılan aynalara pek benzemiyordu. Çünkü bu aynalar volkanik bir taş olan obsidyenin yüzeyinin düzleştirilip cilalanmasıyla yapılıyormuş. Daha sonra insanlar bakır, gümüş, altın gibi metallerin yüzeylerini parlatarak ayna yapmaya başlamışlar. Ancak bu metaller de ağır ve pahalı olduklarından o dönemde aynalar çok küçük boyutlarda yapılıyormuş.

Günümüzdeki aynalara benzer cam aynalar 12. yüzyılda yapılmıştır. Bu aynalar, camların ya da kaya kristallerinin bir yüzeyinin çok ince metal katmanlarıyla kaplanmasıyla yapılıyordu. Bu yöntemle ayna yapımı çok zordu, bu nedenle de aynalar çok pahalıydı. 17. yüzyılda ortaya çıkan yeni bir yöntem sayesindeyse ayna yapımı biraz daha kolaylaştı. Bu yöntemde camın bir yüzeyi cıva ve kalayın karıştırılmasıyla oluşturulan ve amalgam adı verilen bir maddeyle kaplanıyordu.

19. yüzyılda bulunan yeni bir yöntemle aynalar, camın bir yüzeyinin gümüş çözeltisiyle kaplanmasıyla yapılmaya başlandı. Kaplanmış yüzeyin çizilmemesi içinse üstü boyanıyordu. Bu yöntem basit olduğundan ayna yapımı tüm dünyaya hızla yayıldı. Böylece aynalar günlük yaşamın vazgeçilmezlerinden oldu.

Yoğunlaştırılmış Güneş enerjisi santralinin yansıtıcıları aynaların kullanım alanlarındır.

Camın ayna özelliği kazanması için bir yüzeyinin kimyasal işlemlerle kaplanması işlemine sır adı veriliyor.

Cisimlerin Düzlem (Düz) Aynadaki Görüntüleri

Görsel 1: Cisimlerin Düzlem (Düz) Aynadaki Görüntüleri

Aynaya gelen ışık ışınları, camın arkasında bulunan gümüşün yansıtma özelliği nedeniyle yansır. Ayna yüzeyi pürüzsüz olduğu için aynaya gelen ışık ışınları rastgele yönlerde değil geldikleri açıya göre belirli bir yönde yansır.

Bir aynaya baktığımızda cisimleri aydınlatan ışınlar, aynadan yansıdıktan sonra gözümüze ulaştığından görüntüyü aynanın içinde gibi algılarız. Yani aynada gördüğümüz görüntü, gerçek bir görüntünün yansıyarak yön değiştirmiş halidir diyebiliriz.

Ayna Çeşitleri

Düz Ayna (Düzlem Ayna)

Bu ayna en yaygın olarak kullanılan aynadır. Düz aynadan yansıyan cismin görüntüsü cisimle aynı boyda ve aynı görünümdedir. Cisim aynadan ne kadar uzaktaysa, cismin görüntüsü de aynadan o kadar uzakta görünür. Düz aynalar ısı ve ışık yalıtımı için binaların dış cephelerinde, tepegöz, periskop gibi araçlarda, dekoratif amaçlı olarak çeşitli yerde kullanılır.

Düzlem (Düz) Aynaya Gelen Paralel Işınlar
Görsel 2: Düzlem (Düz) Aynaya Gelen Paralel Işınlar

Bir düz aynaya dik düşen paralel ışık ışınları geldikleri yönde geri yansır.

Tek yönlü ayna

Tek yönlü ayna, camın bir yüzeyinin metalle ince bir tabaka hâlinde kaplanmasıyla elde edilir. Bu ayna normal bir cam gibi monte edilir. Aynanın işlevi ayırdığı iki ortamın ışık seviyelerine göre değişir. Ayna, aydınlık taraftan bakıldığında normal bir ayna gibi görünür. Daha az aydınlık olan taraftan bakıldığındaysa yarı geçirgen bir cam gibi çalışır ve aynanın diğer tarafı görülür. İki taraf da aydınlık ya da karanlıksa normal bir cam işlevi görür. Bu aynalar genellikle araştırmalarda ve binaların dış cephelerinde kullanılır.

Sonsuz ayna

Bu tür aynaları yapmak için tek yönlü aynalar ve düz aynalar bir arada kullanılır. İki aynanın arasına istenilen renklerde ışık kaynağı koyulur. Bu kaynaktan çıkan ışığın bir kısmı öndeki tek yönlü aynadan dışarı çıkar, dışarı çıkmayan kısmıysa düz aynadan yansır. Böylece ışıklar arkaya doğru dizilmiş gibi görünür ve bakıldığında derinlik hissi verir. Sonsuz aynalar dekorasyon amaçlı kullanılır.

Çukur Ayna

Bu aynada cisim odak noktasından uzaktaysa cismin görüntüsü ters olur. Ayrıca görüntünün boyutları cismin boyutlarından daha küçüktür. Cisim aynayla aynanın odak noktası arasındaysa, görüntü düz ve olduğundan büyük görünür. Çukur aynalar diş hekimlerinin tedavi sırasında kullandığı araç gereçlerde, teleskoplarda ve mikroskoplarda kullanılır.

Metal Kaşığın İç Yüzeyi Bir Çukur Aynadır
Görsel 3: Metal Kaşığın İç Yüzeyi Bir Çukur Aynadır

Bir çukur aynaya düşen paralel ışık ışınları birbirine yaklaşacak şekilde yansır.

Çukur Aynaya Gelen Paralel Işınlar
Görsel 4: Çukur Aynaya Gelen Paralel Işınlar

Paralel ışık ışınları, çukur aynadan yansıdıktan sonra bir noktada toplanırlar. Bu noktaya odak adı verilir.

Tümsek ayna

Aynadan yansıyan görüntünün boyutları cismin boyutlarından daha küçüktür. Cisimler bu tür aynalarda daha uzaktaymış gibi görünür. Güvenlik amaçlı olarak bankamatiklerde, binalarda ve otomobillerin dikiz aynalarında kullanılır.

Metal Kaşığın Dış Yüzeyi Bir Tümsek Aynadır
Görsel 5: Metal Kaşığın Dış Yüzeyi Bir Tümsek Aynadır

Bir tümsek aynaya düşen paralel ışık ışınları birbirinden uzaklaşacak şekilde yansır.

Tümsek Aynaya Gelen Paralel Işınlar
Görsel 6: Tümsek Aynaya Gelen Paralel Işınlar


Kaynak: Bilim Çocuk Dergisi

Benzer İçerik

Yeni yorum ekle

Detaylı İçerik Arama

Herhangi bir filtre seçin ve sonuçları görmek için Uygula'ya tıklayın.

Zircon - This is a contributing Drupal Theme
Design by WeebPal.